Ontwerpen voor de ontwerper

Nou ben ik nog niet bij de Graduation Galleries gaan kijken, maar het ontwerpwerk dat ik tot nu toe gezien heb heeft, op enkele uitzonderingen na, op mij geen grote indruk gemaakt en eigenlijk is dat ieder jaar tijdens Dutch Design Week het geval. Meer en meer heb ik het gevoel dat ‘ontwerpen’ en ‘leuk’ bij elkaar leentjebuur aan het spelen zijn. Meer dan ooit tevoren vraag ik me deze week af voor wie en waarom we nu eigenlijk zitten te ontwerpen. ‘To whom does design address itself: to the greatest number, to the specialist of an enlightened matter, to a privileged social class? Design addresses itself to the need,’ zei Charles Eames en die ‘need’ is precies waar ik nu al een tijdje naar op zoek ben. In goede gesprekken met ontwerper-vrienden constateerden we steevast – vaak ingegeven door een ergernis naar een klant toe – dat de ontwerper uiteindelijk altijd voor zichzelf ontwerpt; de ontwerper als vaandeldrager van het goede en zuivere en in het uiterste geval als bewaker van zijn of haar portfolio. Bewijs voor deze stelling dacht ik gevonden te hebben in wat ik het best kan omschrijven als het ‘Grote Ontwerpersasiel’ op Strijp-S. Daar zaten ze dan, enthousiaste, lieve ontwerpers. Schijnbaar ongedwongen naast elkaar, met grote ogen naar de volgende bezoeker kijkend, hun gehele trukendoos uitgestald in de hoop dat iemand zou zeggen ‘Deze, schat!’ ‘Deze wil ik!’ De eer-lijkheid gebiedt me te zeggen dat er werkelijk interessante dingen tussen zaten, maar hoe vaak heb ik niet bij een stand mijn pas wat versneld om het maar voorbij te laten zijn. En hoe vaak heb ik niet rondgekeken of ik niet ergens het bordje ‘Korte route naar…’ zag hangen, met de geur van Zweedse gehaktballetjes in gedachten.
Het ergste waren de momenten waarop ontwerpers van gewoon leuke dingen een heel poeha -verhaal op gingen hangen over hun toch echt wel heel erg goed doordachte spullen. Ik was in zo’n geval naarstig op zoek naar iemand waartegen ik in alle eerlijkheid kon zeggen ‘Leuk ding joh.’ Waarop de ontwerper in kwestie zou kunnen antwoorden ‘Ja hè!’ Maar nee, het waren allemaal onderzoeken en concepten en grootse processen.
Het is een vraag die zo oud is als het vak zelf: wat maakt iets een goed ontwerp? Smaak en stijl zouden hierin buiten beschouwing moeten worden gelaten, of toch niet? Stefan Sagmeister zei het op een seminar in april 2009 ongeveer zo: ʻA good design is only a good design when the client says so.’ Hij refereerde daarbij aan het Bridges To Babylon hoesje dat hij voor de Rolling Stones had gemaakt in mijn ogen een ongelofelijk gedrocht. En toch heeft hij misschien wel helemaal gelijk, want als iemand – wie dan ook – het getoonde leuk of mooi vindt – hoe lelijk en overbodig dit mag lijken in de ogen van een ander – de vraag, of beter gezegd ‘need’ is op dat moment herkend en voldaan. Misschien dat we naast een lande-lijke ‘Koop Niets Dag’ ook maar eens een ‘Ontwerp Niets Dag’ moeten in-stellen. Ik stel voor zo rond half oktober, te beginnen in Eindhoven.